ADET GÖREMEME: AMENORE - Cinsellik Saglık Kadın Saglıgı Erkek Saglıgı Cinsel Bilgiler Seks Hayatı için Faydalı bilgiler

Cinsel Bilgiler Cinsel Sağlık Kadın Sağlığı Erkek Sağlığı Cinsellikle Alakalı Bilgi Deposu

TANIM: 14 yasina kadar meme büyümesi, tüylenme gibi sekonder seks karakterlerinin gelismemesi veya 16 yasina ragmen ilk adetin görülmemesi veya normal adet gören kadinda 3 siklus boyunca adet olmamasi amenore olarak adlandirilir. Hayatinda hiç adet görmemis ise buna primer amenore, daha önceden düzenli adet gören kadinda adetin kesilmesine de sekonder amenore adi verilir. NORMAL ÜREME FIZYOLOJISI: Siklus, son adet tarihinin ilk gününden bir sonraki adet tarihinin ilk gününe kadar geçen süredir. Normalde bu süre 28 gün olmasina karsin 21 ile 35 gün arasi normalin alt ve üst sinirlaridir. 28 günde bir adet gören, yani siklusu 28 gün olan bir kadinin ovulasyon (yumurtlama günü) siklikla (sart degil) 14. gündür. Her adetin ilk günü beyinde hipotalamustan salgilanan GnRH adli hormon, hipofizden folikül stimule edici (uyarici) hormon (FSH) salgisini uyarmaya baslar. FSH etkisiyle yumurtaliklardan birinde yeni bir folikül (yumurta hücresini barindiran yapi) olgunlasmaya baslar. Bu folikül olgunlastikça östrojen hormonu üretimi artar, östrojen üretimi arttikça hipofiz bölgesinden salgilanan luteinizan hormon (LH) miktari artar. Folikül olgunlastikça giderek içi sivi dolu ufak bir kese haline gelir.Folikül yaklasik olarak 16-20 milimetre çapina eristiginde östrojen hormonu da kanda maksimum seviyeye ulasir ve bu da LH seviyesinin giderek daha da artmasina neden olur. LH piki (LH'in en yüksek seviyeye ulastigi an) oldugunda folikül çatlar ve içindeki oosit (yumurta hücresi) serbestleserek Fallop tüpünün içine girer. Folikül çatladiktan sonra "çatlama bölgesinde" corpus luteum (sari cisim) adi verilen bir yapi olusur ve bu yapi bu defa östrojen hormonuna ek olarak progesteron hormonu da üretmeye baslar. Gebelik olusmazsa bu yapinin islevi 14 günde biter. Gebelik olustugunda ise gebelik ürününü "desteklemek" için bu yapi yaklasik 10. haftaya kadar progesteron salgilamaya devam eder. 10. haftadan itibaren "gebelik ürünü" kendi progesteronunu kendisi üretebilecek hale gelir ve görevi devralir. Uterusun içi endometrium adi verilen bir tabakayla kaplidir. Endometrium östrojen etkisiyle kalinlasir ve yumurtlama sonrasi devreye giren progesteron hormonunun etkisiyle döllenmesi muhtemel bir yumurta hücresinin implantasyonu (yerlesmesi) ve gebeligin baslamasi için elverisli duruma getirilir. Corpus luteumun ömrü siklus kaç gün olursa olsun her kadinda 14 gündür. Bu süreye yaklastikça corpus luteumun progesteron salgisi giderek azalir ve kandaki progesteron iyice azaldiginda endometrium tabakasi destegini kaybederek "dökülmeye" baslar. Iste bu dökülme kanamayla birlikte oldugundan adet kanamasi adini alir. Corpus luteum ömrünün kisitli olmasinin özel bir anlami vardir: 28 günde bir adet gören bir kadinda ovulasyon 14. günde olmaktadir, demek ki kadin örnegin 30 günde bir adet görüyorsa bu kadinda 30-14=16. gün ovulasyon günüdür. Aksine 26 günde bir adet gören bir kadinda 26-14=12. gün ovulasyon günüdür. AMENORE: ADET GÖREMEME SEBEPLERI: •Asherman sendromu: Geçirilmis kürtajlara bagli olarak rahim içinde yapisikliklar olur ve amenore yaninda normal fakat miktar olaarak azalmis adetler olabilir.Tedavisi olayin siddetine göre degisir. •Gelisim Bozukluklari: Müllerian agenez olarak da bilinir. Burada gelisimsel olarak rahim, tüpler ve vajenin üst kismi yoktur. Vajen kör bir sonla noktalanir.Over fonksiyonlari normaldir ancak kanama olmaz. •Androjen Duyarsizligi, testiküler feminizasyon: Kisi genetik olarak erkektir ancak erkeklik hormonuna karsi duyarsizlik oldugundan kisinin batin içinde testisleri olmasina ragmen dis görünüsü kadin gibidir.Durum fark edildiginde testisler alinmalidir. •Turner Sendromu: Kiside genetik bir bozukluk vardir. 46 yerine 45 kromozom bulunur •Gonadal agenez: Kiside overler gelismemistir. •Resiztant over sendromu: Kiside over olmasina ragmen bu hormonlara karsi dirençlidir. •Prematür over yetmezligi: Erken menopoz olarak da bilinir. •Radyasyon ve kemoterapi: Tedavilere bagli olarak overler fonksiyonlarini yitirir. •Hipofiz tümörü: Hipofiz bezinden kaynaklanan bir tümör nedeni ile hormonal düzen bozulur. En sik prolaktinom görülür. Burada süt hormonu olan prolaktinom fazla miktarda salgilanir ve bu diger hormonlarin salinimini bozacagindan adet düzenini bozar ve kisirliga sebep olabilir. En sik bulgu memelerden kendiliginden süt gelmesidir.Eger tümör 10 mm'den büyükse cerrahi gerekebilir. Diger durumlarda ilaç tedavisi yeterli olur. •Sheehan Sendromu: Dogum sonrasi kanamaya bagli olarak hipofiz bezinde enfarktüs olur ve hormon salgilanmasi bozulur. •Hipotalamik amenore: Daha öncede belirtildigi gibi stres, üzüntü, kilo degisimi gibi nedenlere bagLi olarak görülür. TANI METODLARI: Gerek primer gerekse sekonder amenore mutlaka arastirilmasi gerek önemli bir durumdur. Amenore sikayeti ile gelen bir kadinda ilk önce hormon testleri yapilmalidir. Burada Tiroid hormonlari, prolaktin ve bazi kadinlik hormonlarina bakilir. Ikinci adimda bir progesteron challange test (PCT) yapilir. Bu testte kadina 5 gün süreyle progesteron hormonu verilir ve ilas kesilir.1 hafta içinde kanama olur ise vücütta yeterli miktarda östrojen var demektir. Östrojen varligi anovülasyon tanisini yani yumurtlama olmamasi tanisini koydurur. Gebelik ya da yüksek miktarda erkeklik hormonu varliginda vücutta östrojen olmasina ragmen kanama olmaz. Anovilasyon tanisi konduktan sonra bu teshise yönelik tedavi protokollerinden biri seçilir. Eger PCT ile kanama olmaz ise ya vücutta östrojen yetersizdir ya da kanama yollarinda bir tikaniklik vardir. Bunu anlamak için östrojen ve progesteron siklik olarak verilir. Bu tedavi sonucu kanama olursa bir sonraki asamaya geçilir eger bu tedavi ile kanama olmaz ise tikaniklik düsünülür. En sik sebep kürtaj sonrasi meydana gelen yapisikliklardir. Tedavisi cerrahi islemledir. Bir sonraki adimin amaci over ya da beyinde ki hormon salgilama merkezlerindeki defekti bulmaktir.Bu durumda gonadotropin ve östrojen degerlerine bakilir.Over hormonlari normal ve beyinden salgilanan hormonlar yüksek ise beyinde horman salgilayan bir kitle ya da yumurtaliklarda yetmezlik söz konusu olabilir. Bu durum son derece nadir görülür. Prematür over yetmezligi ya da yaygin adi ile erken menopoz son derece nadir görülen bir olaydir ve bagisiklik sistemi ile ilgili olabilecegi düsünülmektedir. Zaman zaman bu durumgeri dönüsümlü olabilir. Bazi durumlarda ise beyinden salgilanan gonadotropin adi verilen hormonlar normal düzeyde bulunabilir ancak bu hormonlar biyolojik olarak inaktif olduklarindan yumurtaliklari uyaramazlar ve amenore ortaya çikar. Eger tüm tetkikler sonucu bir neticeye varilamiyor ise bu durumda hipotalamik amenoreden söz edilir. Bu durumun kesin taanisi olanaksizdir. Psikolojik faktörler, ani stres, üzüntü, ani kilo kaybi, yogun egzersiz, hava degisimi gibi faktörler bu duruma yol açabilir. TEDAVI: Konunun tanimindan ve Amenore sebeplerindende anlasildigi gibi,Amenore 'nin tedavisi tamamen altta yatan sebebe baglidir.

((( Okuduktan Sonra Geri Dönmek İçin Tıklayınız.. )))